بنويسد « محمد بن عبد اللّه » . و چون على [ ع ] امتناع كرد ، حضرت سند را گرفت و عنوان آن را پاك كرد ، و طبق گفتهء بعضى منابع ، خودش عبارت جديد را به‌جاى آن نوشت . كل مسئلهء امتناع على [ ع ] ممكن است اختراع هوادارانش براى حاصل كردن يك فايده و مصلحت سياسى باشد . اعتراض به آن عنوان و انداختن آن شايد به نحو غيرمستقيم با تصريح آيهء 29 سورهء فتح كه مىگويد : « مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ » ، تأييد شود . ولى بعضى روايات بر آن است كه اعتراض پيش از نوشتن آن عنوان انجام گرفت ، و هيچ‌چيزى در عهدنامه تغيير نيافت . « 1 » بدين‌سان در اين‌جا هم شاهد مؤيد قدرت كتابت حضرت محمد [ ص ] ضعيف است . يك احتجاج قوىتر ، ولو غيرمستقيم‌تر ، از داستان اعزام هيئتى از مسلمانان به نخله ، در حدود دو ماه پيش از جنگ بدر برمىآيد . هيئت‌هاى پيشين از آن روى ناموفق درآمده بودند كه بعضى از مردم مدينه اطلاعاتى به دشمنان حضرت رسانده بودند . بنابراين رئيس اين هيئت كه به نخله گسيل شد ، فرمان‌هايى مكتوب و سربه‌مهر - يعنى نامه‌اى شامل راهنمايى - دريافت داشته بود كه مىبايست وقتى كه مسافت دوروزه‌اى از مدينه فاصله گرفتند ، خوانده شود . « 2 » معلوم و قطعى نيست كه در اين مرحلهء آغازين از كاروبار رسالت ، حضرت كاتبانى در خدمت داشته بوده باشد ، و درهرحال نياز به كاتب از اين قرار بود كه در نوشتن نامه فقط بايد به كسى كه داراى وفادارى و فطانت و رازدارى بسيار بود وثوق مىكردند . و لذا بعيد نيست كه حضرت نامه را به دست خود نوشته باشد . بارى درعين‌حال كه هيچ دليل متقاعدكننده‌اى وجود ندارد كه ثابت كند حضرت محمد [ ص ] قادر به كتابت بوده است ، ولى منطقا غيرمحتمل نيست كه چنين قدرتى داشته بوده است . چه‌بسيار امكان داشت كه اين صناعت را در خود مكه آموخته باشد ؛ چراكه او در جوانى كسب‌وكار مربوط به تجارت از جانب خديجه را اداره مىكرد ، و احتمال دارد كه مىتوانسته است پيش خود حساب و كتاب اين كار را نگه دارد . در آيهء 5 سورهء فرقان از قول مشركان مكه گفته شده است كه : « و گفتند افسانه‌هاى پيشينيان است

--> ( 1 ) . قس - آرتور جفرى ، واژه‌هاى دخيل در قرآن مجيد ، ذيل همين ماده . ( 2 ) . Cf . A . Mingana , Woodbrooke Studies , Cambridge , 1928 , ii , 21 .